Đầu tháng 6/2026, miền Bắc và các tỉnh miền Trung bước vào đợt nắng nóng gay gắt, nhiều nơi nhiệt độ vượt 40°C, riêng dải Thanh Hoá đến Huế nắng nóng đặc biệt gay gắt và còn kéo dài. Cơ quan khí tượng cảnh báo tháng 6 còn 1–2 đợt nắng nóng nữa, nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm. Nắng nóng kéo dài không chỉ gây khó chịu — nó là mối nguy sức khoẻ thật sự: mỗi đợt nóng cao điểm, các bệnh viện đều ghi nhận tăng ca say nắng, sốc nhiệt, mất nước, và đợt cấp ở người có bệnh tim mạch, huyết áp. Bài này giúp bạn phân biệt say nắng – kiệt sức vì nóng – sốc nhiệt, biết cách bù nước đúng, bảo vệ người già và trẻ nhỏ, và quan trọng nhất là sơ cứu kịp thời khi có người gặp nạn.
Lưu ý: Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu nặng (mô tả ở phần sơ cứu), hãy gọi cấp cứu 115 ngay.
Nắng nóng tác động đến cơ thể như thế nào
Cơ thể giữ thân nhiệt ổn định quanh 37°C nhờ tiết mồ hôi và giãn mạch dưới da để toả nhiệt. Khi trời quá nóng và ẩm, mồ hôi bay hơi kém, cơ chế làm mát “quá tải”:
- Mất nước và điện giải: đổ mồ hôi nhiều làm mất nước, muối khoáng (natri, kali) → mệt, chuột rút, chóng mặt.
- Tim phải làm việc nhiều hơn: để bơm máu ra da toả nhiệt, nhịp tim tăng — nguy hiểm với người bệnh tim mạch, huyết áp.
- Thân nhiệt tăng vọt: khi mất bù, nhiệt độ cơ thể có thể vượt 40°C, đe doạ não và các cơ quan — đó là sốc nhiệt, cấp cứu khẩn.
Phân biệt say nắng, kiệt sức vì nóng và sốc nhiệt
Đây là phần quan trọng nhất — nhận diện đúng để xử trí đúng:
- Chuột rút do nóng (nhẹ): co cứng, đau cơ (bắp chân, bụng) khi vận động trong nóng. Xử trí: nghỉ nơi mát, bù nước có điện giải, xoa giãn cơ.
- Kiệt sức vì nóng (vừa): vã mồ hôi nhiều, da nhợt lạnh ẩm, mệt lả, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, mạch nhanh yếu — nhưng vẫn tỉnh táo. Xử trí: đưa vào chỗ mát, nằm kê chân cao, cởi bớt áo, chườm mát, uống nước điện giải từng ngụm. Nếu sau 30–60 phút không đỡ hoặc nặng lên → đi khám.
- Sốc nhiệt (nguy kịch): thân nhiệt rất cao (≈40°C trở lên), da nóng đỏ và thường KHÔ (ngừng đổ mồ hôi), lú lẫn, nói nhảm, co giật hoặc bất tỉnh. Đây là cấp cứu — gọi 115 ngay và làm mát tích cực trong khi chờ (xem phần sơ cứu).
Dấu hiệu “cờ đỏ” phải gọi cấp cứu: lú lẫn, ngất, co giật, da nóng mà không ra mồ hôi, nôn liên tục, thân nhiệt rất cao.
Ai dễ bị tổn thương nhất
- Người cao tuổi: cảm giác khát kém nhạy, nhiều bệnh nền, dùng thuốc lợi tiểu/huyết áp — dễ mất nước mà không nhận ra.
- Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh: điều hoà thân nhiệt chưa hoàn thiện, mất nước nhanh.
- Người làm việc ngoài trời: xây dựng, giao hàng, nông dân, bán hàng rong — phơi nắng nhiều giờ.
- Người có bệnh tim mạch, huyết áp, tiểu đường, thận, hô hấp.
- Người tập luyện cường độ cao giữa trời nóng và người uống nhiều rượu bia.
8 cách bảo vệ sức khoẻ trong đợt nắng nóng
- Tránh ra ngoài giờ cao điểm 10–16 giờ; nếu bắt buộc, đi vào bóng râm, nghỉ thường xuyên.
- Uống đủ nước, uống chủ động — đừng đợi khát mới uống (xem cách bù nước bên dưới).
- Mặc đồ sáng màu, rộng, thoáng; đội mũ rộng vành, đeo kính râm, dùng kem chống nắng.
- Làm mát chỗ ở: đóng rèm chắn nắng ban ngày, mở thông gió sáng sớm/tối, dùng quạt/điều hoà; nơi nóng quá có thể ra trung tâm thương mại, thư viện tránh nóng vài giờ.
- Ăn nhẹ, nhiều rau quả mọng nước (dưa hấu, dưa leo, cam); hạn chế đồ chiên rán, bữa quá no.
- Hạn chế rượu bia, cà phê đậm và nước ngọt có ga — gây lợi tiểu, mất nước thêm.
- Dời việc nặng và tập thể dục sang sáng sớm hoặc chiều mát; giảm cường độ trong nóng.
- Để mắt tới người già, trẻ nhỏ, người bệnh — hỏi thăm, nhắc uống nước; tuyệt đối không để trẻ/người già một mình trong xe ô tô đỗ.
Bù nước đúng cách
- Uống đều cả ngày, mỗi lần một ít — người trưởng thành thường cần nhiều nước hơn ngày thường khi đổ mồ hôi nhiều. Nước tiểu vàng nhạt là dấu hiệu đủ nước; vàng sậm, ít đi tiểu là đang thiếu.
- Đổ mồ hôi nhiều thì bù cả điện giải: dung dịch oresol pha đúng tỉ lệ, nước dừa, hoặc nước pha chút muối – đường; không chỉ uống nước lọc khi mất mồ hôi lượng lớn.
- Pha oresol đúng hướng dẫn — pha quá đặc có thể gây hại, nhất là cho trẻ. Đọc kỹ gói.
- Người bệnh thận, tim, đang ăn kiêng muối: hỏi bác sĩ về lượng nước và điện giải phù hợp, không tự ý bù muối nhiều.
- Tránh uống nước quá lạnh dồn dập khi vừa đi nắng về — uống từng ngụm nước mát vừa phải.
Bảo vệ làn da, mắt và giấc ngủ mùa nóng
- Da: kem chống nắng phổ rộng SPF 30+ , thoa lại sau 2 giờ hoặc khi ra nhiều mồ hôi; che chắn bằng áo dài tay mỏng, mũ.
- Mắt: kính râm chống tia UV khi ra nắng gắt — bảo vệ mắt lâu dài. Xem thêm cách chăm mắt cho dân ngồi máy.
- Giấc ngủ: nóng khiến khó ngủ, ngủ chập chờn — phòng thoáng mát, tắm nước ấm trước ngủ, hạn chế thiết bị nóng. Tham khảo cẩm nang sức khoẻ dân văn phòng 2026 cho thói quen sinh hoạt mùa nóng.
5 sai lầm thường gặp khi trời nắng nóng
- (1) Đợi khát mới uống nước: khi thấy khát là cơ thể đã thiếu nước. Hãy uống chủ động.
- (2) Tắm nước lạnh ngay khi vừa đi nắng về, mồ hôi đang ra: dễ gây sốc, co mạch đột ngột. Nên nghỉ cho ráo mồ hôi rồi tắm nước mát vừa.
- (3) Để trẻ em hoặc người già trong xe ô tô đỗ dù chỉ vài phút — nhiệt độ trong xe tăng cực nhanh, có thể gây tử vong.
- (4) Tập luyện, lao động nặng giữa trưa nắng để “cho ra mồ hôi” — dễ kiệt sức, sốc nhiệt.
- (5) Uống rượu bia để “giải nhiệt”: rượu gây mất nước, làm tình trạng tệ hơn.
Sơ cứu sốc nhiệt — làm ngay trong khi chờ cấp cứu
Khi gặp người nghi sốc nhiệt (thân nhiệt rất cao, lú lẫn/bất tỉnh, da nóng): gọi 115 ngay, đồng thời:
- Đưa vào nơi mát, râm, thoáng; cởi bớt quần áo.
- Làm mát tích cực: dội/lau nước mát khắp người, đặt khăn ướt hoặc túi đá ở cổ, nách, bẹn; quạt mạnh để tăng bay hơi.
- Nếu còn tỉnh táo, cho uống từng ngụm nước mát có điện giải. Không cho ăn uống nếu lơ mơ, nôn hoặc bất tỉnh (nguy cơ sặc).
- Nếu bất tỉnh, đặt nằm nghiêng an toàn, theo dõi thở; sẵn sàng hồi sức nếu ngừng thở và có người biết kỹ thuật.
- Tiếp tục làm mát đến khi nhân viên y tế tới — không chờ đợi thụ động.
Câu hỏi thường gặp
Uống bao nhiêu nước mỗi ngày khi nắng nóng? Không có con số cố định cho mọi người — phụ thuộc cân nặng, mức vận động, bệnh nền. Hãy uống chủ động đều trong ngày và canh màu nước tiểu (vàng nhạt là ổn). Người bệnh tim, thận nên hỏi bác sĩ.
Nước tăng lực hay nước ngọt có giải nhiệt không? Không nên dùng để bù nước — nhiều đường, có loại nhiều caffeine, không thay được nước và điện giải đúng cách. Ưu tiên nước lọc, oresol, nước dừa.
Trẻ nhỏ có cần uống oresol không? Khi trẻ ra nhiều mồ hôi hoặc có tiêu chảy/nôn, có thể cần bù điện giải — nhưng pha đúng tỉ lệ và nên hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ, đặc biệt với trẻ nhỏ.
Người cao tuổi cần lưu ý gì nhất? Chủ động nhắc uống nước (vì cảm giác khát giảm), tránh ra nắng giờ cao điểm, theo dõi dấu hiệu mệt lả/lú lẫn, và để ý tương tác với thuốc đang dùng (lợi tiểu, huyết áp) — hỏi bác sĩ khi cần.
Tổng kết
Đợt nắng nóng 2026 sẽ còn tiếp diễn, nên hãy chủ động phòng từ sớm thay vì đợi tới lúc mệt lả. Ghi nhớ ba điều cốt lõi: tránh nắng giờ cao điểm, uống nước chủ động (bù điện giải khi đổ mồ hôi nhiều), và nhận diện sớm dấu hiệu sốc nhiệt để sơ cứu + gọi 115 kịp thời. Đặc biệt để mắt tới người già, trẻ nhỏ và người làm việc ngoài trời. Đọc thêm chuỗi bài sức khoẻ trên Nội Dung: 5 cách tăng đề kháng giao mùa, Vitamin D cho người Việt 2026, Sức khoẻ dân văn phòng 2026.